2026-11-07 17:09:20, 683 ნახვა

---

„ტექნიკური ოპტიმიზაცია“ თუ გასაჩივრების უფლების გაუქმება - რას უშვება ივანიშვილის რეჟიმი საარჩევნო კოდექსს

2026 წლის 28 ოქტომბერს პარლამენტში „ქართული ოცნების“ 6 დეპუტატის ინიციატივით წარდგენილი კანონპროექტი, რომელიც „საარჩევნო კოდექსსა“ და „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსში“ ცვლილებებს ითვალისწინებს, 6-7 ნოემბერს უკვე კომიტეტებში განიხილეს.

ინიციატორები არიან: ნოდარ ტურძელაძე, არჩილ გორდულაძე, თორნიკე ჭეიშვილი, დავით მათიკაშვილი, ალუდა ღუდუშაური და ირაკლი შატაკიშვილი. პროექტი კომიტეტებს დავით მათიკაშვილი წარუდგინა.

6 ნოემბერს იურიდიულ საკითხთა და რეგიონული პოლიტიკის კომიტეტებმა განხილვა დაიწყეს, 7 ნოემბერს კი, Adjara TV-ის ცნობით, პაკეტს პირველი მოსმენით უკვე მხარი დაუჭირეს. საბოლოო მიღებამდე სამი მოსმენაა საჭირო და პირველი პლენარული განხილვა, სავარაუდოდ, 10 ნოემბერს გაიმართება.

ეს არის 2024 წლის სადავო საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ საარჩევნო კანონმდებლობაში ყველაზე მასშტაბური ჩარევა.

1. რა იცვლება? 7 მთავარი პუნქტი

პარლამენტის საიტზე გამოქვეყნებული დოკუმენტების მიხედვით [parliament.ge/legislation/32532]:

1. საოლქო კომისიები შედეგებს აღარ აჯამებენ.
სამსაფეხურიანი სისტემის – საუბნო > საოლქო > ცენტრალური – ნაცვლად, რჩება ორსაფეხურიანი: საუბნო ოქმები პირდაპირ ცესკოში იგზავნება და საბოლოო შედეგს ცესკო აჯამებს.

2. ცესკოს შემაჯამებელი ოქმის გასაჩივრება მხოლოდ ტექნიკური შეცდომით.
ოქმის გასაჩივრება დაიშვება მხოლოდ თუ:
ა) მასში არ არის ასახული ან არასწორადაა ასახული საუბნო კომისიების მონაცემები;
ბ) არ არის ან არასწორადაა ასახული სასამართლოების კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების შედეგები.
სხვა საფუძვლით შეტანილი სარჩელი წარმოებაში საერთოდ არ მიიღება, ხოლო მიღების შემთხვევაშიც სასამართლო მხოლოდ ამ ორ გარემოებაზე იმსჯელებს.

3. უქმდება 5 უბნის სავალდებულო შემთხვევითი გადათვლა.
მოქმედი წესით, საოლქო კომისია ვალდებული იყო კენჭისყრიდან მე-6 დღემდე შემთხვევით შეერჩია 5 უბანი და ხელახლა გადაეთვალა. ეს ნორმა მთლიანად ამოდის კოდექსიდან.

ავტორების განმარტება: სადაც ელექტრონული აპარატებია, დათვლა ამონაწერების ამობეჭდვის შემდეგ ხდება, სადაც არ არის – ბიულეტენები 2 დღეში ციფრულდება და ქვეყნდება, ამიტომ დამატებითი გადათვლა „აქტუალობას კარგავს“.

4. შეჯამების ვადა: 26 დღე > 15 დღე.
ყველა ტიპის არჩევნებისთვის – პარლამენტის, თბილისის მერისა და საკრებულოს, მუნიციპალიტეტების – საბოლოო შედეგი კენჭისყრიდან არაუგვიანეს მე-15 დღეს შეჯამდება. განმარტებით ბარათში წერია: „14 დღე სავსებით საკმარისია... დამატებითი 11 დღე პროცესს მხოლოდ აჭიანურებს“.

5. ფინანსური ანგარიშგება: 12 დღე > 5 დღე.
წინასწარი მონაცემებით ბარიერგადალახული სუბიექტი აუდიტის სამსახურს ხარჯების ანგარიშს მე-12 დღის ნაცვლად მე-5 დღემდე წარუდგენს. დარღვევის არსებითად მიჩნევის შემთხვევაში აუდიტს შეუძლია ცესკოს სასამართლოსთვის მიმართვის რეკომენდაცია მისცეს, რათა შედეგი ამ სუბიექტის ხმების გაუთვალისწინებლად შეჯამდეს.

6. დამკვირვებლების რეგისტრაცია ერთპიროვნულად.
ადგილობრივი და საერთაშორისო სადამკვირვებლო ორგანიზაციების რეგისტრაციაზე / უარის თქმაზე, ასევე ბიულეტენების ბეჭდვაზე დამკვირვებლის დანიშვნაზე გადაწყვეტილებას კომისიის ნაცვლად კომისიის თავმჯდომარე – ცესკოს თავმჯდომარე ან საოლქო კომისიის თავმჯდომარე – მიიღებს.

ასევე მცირდება მეორე ტურისთვის დამკვირვებლებისა და მედიის რეგისტრაციის ვადა – მეორე ტურამდე არაუგვიანეს მე-5 დღის ნაცვლად მე-7 დღემდე.

7. სარეკლამო დრო.
თუ პარტიამ უფასო საეთერო დრო / გაზეთის ფართობი არ გამოიყენა, მაუწყებელსა და გაზეთს მისი სხვებისთვის გადანაწილება ეკრძალებათ. პოლიტიკურ რეკლამაში ბოლო წამზე სუბიექტის სახელწოდება და ნომერი სავალდებულო ხდება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ეთერში გაშვება იკრძალება.

2. ვინ რა თქვა

მმართველი გუნდი: „წმინდა ტექნიკური ხასიათის“ ცვლილებები

დავით მათიკაშვილი, საპროცედურო საკითხთა კომიტეტის თავმჯდომარე, კანონპროექტის წარმდგენი:

„საარჩევნო კოდექსში ცვლილებები წმინდა ტექნიკური ხასიათისაა, ძალაში რჩება ყველა ბერკეტი, რომელიც საუბნო საარჩევნო კომისიის შემაჯამებელი ოქმის გასაჩივრებას ეხება.“

„რადიკალური ოპოზიცია და ცალკეული არასამთავრობო ორგანიზაციები საზოგადოების მოტყუებას ტყუილი ნარატივით ცდილობენ, თითქოს... დაინტერესებულ პირებს პროცესში გასაჩივრების უფლებას ვართმევთ.“

„სასამართლო გადაწყვეტილების ან საუბნო საარჩევნო კომისიის ოქმის საფუძველზე უკვე კანონიერ ძალაში შესული შინაარსი... სასამართლოს აღარ უბრუნდება. რეალურად სადაც ტარდება არჩევნები... ეს არის საარჩევნო უბანი და ყველა პოლიტიკურმა ძალამ კეთილი ინებოს და შესაბამისი საჩივარი იქ დაწეროს.“

„არის უმწიფარი მცდელობა იმისა, საზოგადოება შეცდომაში შეიყვანონ და ცვლილებები იმდაგვარად მოთარგმნონ, თითქოს გასაჩივრების უფლება ვინმეს ერთმევა – ეს სრული აბსურდი და ტყუილია! საუბნო კომისიის მიერ შედგენილი ოქმია სწორედ ის ფორმატი, რაზეც ყველა დაინტერესებულმა პირმა... შესაბამისი რეაგირება უნდა მოახდინოს!“

მათიკაშვილის ლოგიკა ასეთია: ცესკოს როლი შეჯამებისას „აბსოლუტურად ტექნიკურია“, არსებითი დავა უბანზე უნდა მოხდეს, ხოლო 26-დან 15 დღემდე შემცირება ელექტრონულ არჩევნებზე გადასვლითაა განპირობებული.

ირაკლი კობახიძე, პრემიერ-მინისტრი (5 ნოემბერი, ჟურნალისტებთან):

„არაფერი იკრძალება. ყველა უბნის ოქმი შეიძლება გასაჩივრდეს.“

„გამომდინარე იქიდან, რომ ელექტრონული წესით ტარდება არჩევნები, გარკვეული პროცედურების გამარტივება იყო შესაძლებელი და კანონმდებლობა ზუსტად ამას ითვალისწინებს.“

ოფიციალური პოზიცია: ცვლილებები ელექტრონულ ტექნოლოგიებთან ადაპტაცია და ვადების ოპტიმიზაციაა.

სადამკვირვებლო ორგანიზაციები: „ნაკლებად გადამოწმებადი შედეგები“

საია + ISFED + „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო“ – ერთობლივი შეფასება, 4-5 ნოემბერი:

„ცვლილებები გამოიწვევს ნაკლებად გადამოწმებად საარჩევნო შედეგებს, შეზღუდულ სასამართლო კონტროლს და კიდევ უფრო ცენტრალიზებულ საარჩევნო ადმინისტრირებას.“

„განსაკუთრებით საგანგაშოა კანონპროექტის ის ჩანაწერი, რომლის მიხედვითაც, ცესკოს მიერ შედგენილი შემაჯამებელი ოქმის სასამართლოში გასაჩივრება დაიშვება მხოლოდ მექანიკური/ტექნიკური შეცდომების გამოსწორების მიზნით.“

მათი არგუმენტები:

• სისტემური დარღვევების მასშტაბი ხშირად მხოლოდ ყველა უბნის ერთობლივი ანალიზით ჩანს, ცალკეული უბნის დავა ამას ვერ ჩაანაცვლებს;
• 5 უბნის სავალდებულო გადათვლის გაუქმება „შეამცირებს პროცესის გამჭვირვალობას და კიდევ უფრო შეასუსტებს ოფიციალური შედეგების მიმართ საზოგადოებრივ ნდობას“;
• თავმჯდომარის ერთპიროვნული გადაწყვეტილება „ზრდის სუბიექტური და პოლიტიკურად მოტივირებული გადაწყვეტილებების რისკს“, რადგან პროცესიდან პარტიების მიერ დანიშნული წევრები გამოირიცხებიან;
• მომზადებას „წინ არ უძღოდა საჯარო დისკუსია ან წინასწარი კონსულტაციები“, რაც ეწინააღმდეგება ვენეციის კომისიის სტანდარტებს ღიაობის, პროგნოზირებადობისა და ინკლუზიური დიალოგის შესახებ;
• კონტექსტი: „სამართლებრივი წესები სულ უფრო მეტად ერგება მმართველი ჯგუფის ინტერესებს, ხოლო საზოგადოებრივი კონტროლის მექანიზმები თანმიმდევრულად სუსტდება.“

ნონა ქურდოვანიძე, საიას დირექტორი:

„ეს ცვლილება არჩევნების შედეგების გასაჩივრებას ფაქტობრივად აუქმებს.“

იურისტი ხსნის: დღეს შედეგი სამ დონეზე – უბანი, ოლქი, ცესკო – ჯამდება და სამივე ოქმის გასაჩივრება შეიძლება წინაპირობის გარეშე. ახალი წესით ოლქი ქრება და ცესკოს ოქმის გასაჩივრება მხოლოდ ტექნიკური საფუძვლით იქნება შესაძლებელი.

მაგალითად, მოჰყავს თეთრიწყაროს პრეცედენტი: 2024 წლის 26 ოქტომბრის არჩევნებზე მელნის გაჟონვის გამო ხმის ფარულობა დაირღვა, საიამ უბნების შედეგების გაუქმება მოითხოვა და 4 ნოემბერს მოსამართლე ვლადიმერ ხუჭუამ წალკა-თეთრიწყაროს 30 უბნის შედეგი გააუქმა (მოგვიანებით სააპელაციომ გააუქმა). ქურდოვანიძის თქმით, ახალი წესით რომ ემოქმედა, „ფორმალურადაც ვერ გასაჩივრდებოდა ფარულობის დარღვევა“.

3. ანალიზი: რატომ არის დავა პრინციპული

დავა არ არის მხოლოდ ვადებზე. ორი განსხვავებული სამართლებრივი ფილოსოფია დგას ერთმანეთის პირისპირ:

1. მმართველი გუნდის მოდელი: არჩევნები წყდება უბანზე. თუ იქ საჩივარი არ დაიწერა, ცესკო მხოლოდ არითმეტიკას აჯამებს. ეს აჩქარებს პროცესს და ამცირებს „უსაფუძვლო“ პოლიტიკური დავების რისკს საბოლოო ეტაპზე.

2. დამკვირვებლების მოდელი: არჩევნები ერთიანი ქვეყნის მასშტაბით პროცესია. ცალკეული დარღვევა – ზეწოლა, ფარულობის დარღვევა, მოსყიდვა – უბანზე შესაძლოა ვერ დაფიქსირდეს, მაგრამ ჯამში შედეგზე გავლენას ახდენს. ამიტომ საბოლოო ოქმის სრულფასოვანი სასამართლო კონტროლი აუცილებელი გარანტიაა.

სწორედ ამიტომ კრიტიკოსები ცვლილებას 2024 წლის შემდგომ კონტექსტში ათავსებენ, როდესაც ეუთო/ოდირმა „დაშინებისა და ზეწოლის გარემოზე“ ისაუბრა, ხოლო ოპოზიციის დიდი ნაწილი პარლამენტს ბოიკოტს უცხადებს.

პრაქტიკული რისკები, რომელზეც NGO-ები მიუთითებენ:

• სასამართლო კონტროლის შევიწროება საბოლოო შედეგზე;
• აუდიტის მექანიზმის დაკარგვა (5 უბნის გადათვლა);
• ცენტრალიზაცია – საოლქო რგოლის გაუქმება და თავმჯდომარეების გაძლიერება;
• მონაწილეობის გაძნელება – 5-დღიანი ფინანსური ანგარიშგება, მე-7 დღემდე შემცირებული მედია/დამკვირვებლის რეგისტრაცია მეორე ტურისთვის, სარეკლამო დროის გადანაწილების აკრძალვა.

მმართველი გუნდი კი ამტკიცებს, რომ უბნის ოქმის გასაჩივრების უფლება ხელუხლებელია და ამიტომ უფლებები არ იზღუდება.

6 ნოემბრის კომიტეტების განხილვა აჩვენებს, რომ ხელისუფლება პაკეტის დაჩქარებულად მიღებას გეგმავს 2028 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე. საკითხი ახლა უკვე არა ტექნიკური დეტალი, არამედ ნდობის საკითხია: ერთი მხარე ამბობს – ვადებს ვაუმჯობესებთ, მეორე – კონტროლს ვაუქმებთ.

შემდეგი საკვანძო მომენტი პირველი პლენარული მოსმენა იქნება, სადაც გამოჩნდება, გაითვალისწინებს თუ არა „ქართული ოცნება“ ვენეციის კომისიისთვის გაგზავნისა და საჯარო კონსულტაციების მოთხოვნას, რომელსაც სადამკვირვებლო ორგანიზაციები აყენებენ.

---

 

---

ავტორი: ირაკლი მანაგაძე , ექსპრესნიუსის რეპორტიორი 2009 წლიდან

---

დღის თემა

მთავარი თემა

ინტერვიუ - ექსკლუზივი