2025-08-18 12:48:40, 1411 ნახვა

---

ბუნებრივი კატასტროფები ევროპაში არა მხოლოდ კლიმატურ, არამედ ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობას წარმოადგენს

კლიმატისა და ჯანმრთელობის საკითხებში პანევროპული კომისიის ღია წერილი ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ევროპის რეგიონის 53 წევრი სახელმწიფოს მთავრობებს და ჯანდაცვის ორგანოების. წერილი მათ შორის საქართველომ მიიღო რომელსაც უცვლელად გთავაზობთ.

ჩვენ, კლიმატისა და ჯანმრთელობის საკითხებში პანევროპული კომისიის წევრები, გწერთ ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში ბუნებრივი კატასტროფებით გამოწვეული ჯანმრთელობის კრიზისთან დაკავშირებით, რომელიც აღარ წარმოადგენს შორეულ საფრთხეს ან სეზონური ხასიათის ზიანს. ეს არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც რეალურ დროში ვითარდება.

არსებული საფრთხე

ევროპაში რეკორდულად მაღალი სიცხეები აღინიშნება, რომლებიც სულ უფრო ხშირი, ინტენსიური და ლეტალურია. ეს მოვლენები არა მხოლოდ ზიანის მომტანია - ისინი ჩუმი მკვლელები არიან. გარდაცვალების რეესტრში ისინი ხშირად აღნიშნულია როგორც ინსულტი, გულის შეტევა ან სუნთქვის უკმარისობა. თუმცა, ნამდვილი მიზეზი ნათელია.

განსაკუთრებით რისკის ქვეშ არიან ხანდაზმული ადამიანები, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები და არასათანადო საცხოვრებელში მცხოვრები ადამიანები. ასევე ორსული ქალები, მცირეწლოვანი ბავშვები და პირები, რომლებიც გარე სივრცეებში სახიფათოდ მაღალ ტემპერატურის დროს ასრულებენ სამუშაოს. ამ ყველაფერს გრძელვადიანი შედეგები აქვს: ისინი გავლენას ახდენს ცხოვრების ხარისხზე და საარსებო წყაროებზე, აზიანებს ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობას, აქვეითებს პროდუქტიულობას, აზიანებს მოსავალს, ზრდის კომუნალურ გადასახადებს და ტვირთად აწვება სასიცოცხლო ინფრასტრუქტურას.

ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში სიცხესთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა 30%-ით გაიზარდა. 2022 და 2023 წლებში ევროპის 35 ქვეყანაში 100,000-ზე მეტი გარდაცვალების შემთხვევა დაფიქსირდა. მოსალოდნელია, რომ ეს რიცხვი მომავალ წლებში გაიზრდება. 2025 წლის ივნისი დასავლეთ ევროპაში დაფიქსირებული ყველაზე ცხელი თვე იყო, ზაფხულამდე ორი ძლიერი თბური ტალღა დაფიქსირდა. კლიმატის ცვლილება ასევე ხელს უწყობს რეგიონში ოდესღაც იშვიათი დაავადებების გავრცელებას - ევროკავშირში/ევროპის ეკონომიკურ ზონაში დენგეს ვირუსის ადგილობრივად გავრცელების შემთხვევები  2022-დან 2024 წლამდე 368%-ით გაიზარდა.

გადატვირთული  ჯანდაცვის სისტემები

მომატებული ტემპერატურა საავადმყოფოებს ტვირთად აწვება. სიცხის დროს გადაუდებელი დახმარების განყოფილებებში პაციენტების რაოდენობა იზრდება, განსაკუთრებით გულის, ფილტვებისა და თირკმლის დაავადებების მქონე პირებისა. ზიანდება ფსიქიკური ჯანმრთელობაც: ძილი უარესდება, შფოთვა ძლიერდება და კოგნიტური ფუნქცია ქვეითდება. ამასობაში, ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე ადამიანებს სითბური დარტყმისა და ჰოსპიტალიზაციის უფრო მაღალი რისკი ემუქრებათ, რადგან ზოგიერთი რეცეპტით გასაცემი მედიკამენტი ამცირებს ორგანიზმის ტემპერატურის რეგულირების უნარს. გარდა ამისა, ჯანდაცვის სპეციალისტები სითბური გამოფიტვისა და გადაწვის რისკის ქვეშ არიან, ხოლო სისტემა, რომლებზეც ისინი არიან დამოკიდებული - გაგრილებიდან დაწყებული ინფორმაციული ტექნოლოგიებით დამთავრებული - ზეწოლას განიცდის. 2022 წლის სითბური ტალღის დროს გაერთიანებულ სამეფოში, ლონდონის გაის და სენტ-ტომასის საავადმყოფოებმა მსგავსი კრიტიკული ინფრასტრუქტურული გაუმართაობა განიცადეს. ასეთი საფრთხეები იზოლირებული შემთხვევები არ არის და მათი რაოდენობა იზრდება.

ყოველივე ეს ხაზს უსვამს ჯანდაცვის სისტემის ყველა დონეზე და ყველა სექტორში გაუმჯობესებული მზადყოფნის აუცილებლობას. სიცხესთან დაკავშირებული სამოქმედო გეგმები გადაარჩენს სიცოცხლეს ადრეული ქმედების, ყველაზე მოწყვლადი ადამიანების დაცვისა და საავადმყოფოებზე ზეწოლის შემსუბუქების გზით. ამ გეგმების დაჩქარება პრიორიტეტი უნდა იყოს - არა რამდენიმე წელიწადში, არამედ ახლა.

ჯანმრთელობა, კლიმატი და ეკონომიკა

კლიმატური კრიზისი ჯანმრთელობის კრიზისია და კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული ქმედებები, შესაბამისად - ქმედება ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად. ევროპაში ჰაერის დაბინძურება ყოველწლიურად 500,000-ზე მეტ ნაადრევ სიკვდილს იწვევს, რომელთაგან ბევრი წიაღისეული საწვავის წვას უკავშირდება.

კარგი ამბავი ის არის, რომ კლიმატის კრიზისთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები ჯანმრთელობის დაცვისა და მისი ხელშეწყობის შესაძლებლობებს ქმნის. უპირველეს ყოვლისა, ემისიების შემცირება ნიშნავს სუფთა ჰაერს და სიკვდილიანობის შემცირებას - პოტენციურად შესაძლებელი იქნება მსოფლიოში 5 მილიონზე მეტი სიცოცხლის გადარჩენა ჰაერის დაბინძურების შემცირებით. ქალაქებში მწვანე სივრცეების ზრდა ამცირებს სითბოს ზემოქმედებას, აუმჯობესებს ფსიქიკურ ჯანმრთელობას, ამცირებს კომუნალურ გადასახადებს და შთანთქავს ნახშირბადს. ურბანული გამწვანების 30%-ით ზრდამ შეიძლება სიცხესთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა 40%-მდე შეამციროს. ეს ყველაფერი ჯანმრთელობის, თანასწორობისა და ქვეყნების ეკონომიკის გამარჯვებაა.

ეს გადაწყვეტილებები არა მხოლოდ ეფექტური, არამედ ჭკვიანური ინვესტიციებიცაა. თუმცა მათი პოტენციალის სრულად გამოსავლენად, ჩვენ უნდა შევცვალოთ წარმატების განსაზღვრისა და გაზომვის წესი. ჩვენი ეკონომიკური სისტემები პრევენციაზე დაფუძნებული არ არის. ტრადიციული ინდიკატორები, როგორიცაა მთლიანი შიდა პროდუქტი, ვერ ზომავს ყველაზე მნიშვნელოვანს: ჯანმრთელი ადამიანებისა და ჯანსაღი ეკოსისტემების ღირებულებას. მთლიანი შიდა პროდუქტი შეიძლება გაიზარდოს, როდესაც საავადმყოფოები მკურნალობენ ხანძრის მსხვერპლებს, მაგრამ ის არ ასახავს მის ხარჯებს ან მათ მიერ გამოწვეულ ზიანს. ის ასევე არ ითვალისწინებს კლიმატის ცვლილების წინააღმდეგ ბრძოლის სარგებელს.

ჩვენ გვჭირდება წარმატების ახალი საზომები, რომლებიც ცენტრში დააყენებს ჯანმრთელობას, კეთილდღეობას, თანასწორობასა და მდგრადობას. ზოგიერთი ქვეყანა უკვე განსაზღვრავს წარმატებას ჯანმრთელობისა და კლიმატის ეკონომიკურ პოლიტიკაში გათვალისწინებით. სხვა ქვეყნებმაც უნდა აიღონ ეს მაგალითები, რადგან ჩვენ არ გვაქვს ჯანმრთელობის აუთსორსინგის უფლება - არც ჩვენი და არც პლანეტის. ორივე ფასდაუდებელია და ამჟამად - ორივე სასწორზეა.

კლიმატისა და ჯანმრთელობის პანევროპული კომისიის წევრები, ჩვენ ვალდებულნი ვართ - ინდივიდუალურად და ერთად - ვიბრძოლოთ ხელმისაწვდომი, პრაქტიკული და სამართლიანი გადაწყვეტილებების მისაღებად. მომდევნო თვეების განმავლობაში ჩვენ წარმოვადგენთ თამამი, მაგრამ მიღწევადი, სექტორთაშორისი რეკომენდაციების ერთობლიობას კლიმატის კრიზისის მოსაგვარებლად და ჯანმრთელობის დასაცავად. ნახევრად გადადგმული ნაბიჯების დრო აღარ დაგვრჩა. ეს არის არაჩვეულებრივი ქმედებების დრო.

ხელმომწერები:

მისი აღმატებულება კატრინ იაკობსდოტირი, ისლანდიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, კლიმატისა და ჯანმრთელობის პანევროპული კომისიის თავმჯდომარე პროფესორი სერ ენდრიუ ჰეინსი, მთავარი სამეცნიერო მრჩეველი დოქტორი მაილინდა ბრეგუ, რეგიონული თანამშრომლობის საბჭოს ყოფილი გენერალური მდივანი

პროფესორი ჰანს ბრუინინქსი, ევროპის გარემოსდაცვითი სააგენტოს ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორი პროფესორი სანდრინ დიქსონ-დეკლევი, რომის კლუბის საპატიო პრეზიდენტი და Earth4All-ის აღმასრულებელი თავმჯდომარე

დოქტორი ომნია ელ ომრანი, კლიმატის ცვლილებისა და ჯანმრთელობის პოლიტიკის სტიპენდიანტი, ლონდონის იმპერიული კოლეჯი, გაერთიანებული სამეფო

პროფესორი ენრიკო ჯოვანინი, ინფრასტრუქტურისა და მდგრადი მობილობის ყოფილი მინისტრი, იტალია

ხათუნა გოგალაძე, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის ყოფილი მინისტრი, საქართველო

კონი ჰედეგაარდი, კლიმატის მოქმედების საკითხებში ევროკავშირის ყოფილი კომისარი პროფესორი ერნსტ კუიპერსი, ჯანმრთელობის, კეთილდღეობისა და სპორტის ყოფილი მინისტრი, ნიდერლანდების სამეფო დოქტორი კარლ ლაუტერბახი, ჯანდაცვის ყოფილი მინისტრი, გერმანია

სულტონ რაჰიმზოდა, ინვესტიციებისა და სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე ქონების მართვა, ტაჯიკეთი

დოქტორი ჰულია შირინი, ასოცირებული პროფესორი, ჯანდაცვის მეცნიერებათა უნივერსიტეტი, თურქეთი ჯანმოს ევროპის რეგიონულის ოფისის დირექტორმა, ჰანს ჰენრი კლუგემ მოიწვია პანევროპული კომისია, რომელიც აერთიანებს კლიმატისა და ჯანმრთელობის ექსპერტებს ევროპის რეგიონიდან, რათა შემუშავდეს თამამი გადაწყვეტილებები.

---

ავტორი: ექსპრესნიუსი,

---

დღის თემა

მთავარი თემა

ინტერვიუ - ექსკლუზივი